Ghé thăm Ninh Bình, hầu như du khách nào cũng muốn tới thăm ngôi chùa nổi tiếng mang tên Bàn Long. Chùa Bàn Long là một ngôi chùa cổ thuộc thôn Khê Đầu Thượng, xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa nằm dưới động của dãy núi Đại Tượng đã hơn 1000 năm tuổi, gắn với bao huyền thoại kì bí.
Động Bàn Long và chùa được tạo dựng trước thời Đinh là một công trình kiến trúc thờ Phật. Khu di tích này còn có nơi thờ các Nữ thần: Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Bà chúa Quỳnh Hoa và Bà chúa Quế Hoa.
Chùa Bàn Long không có cổng Tam Quan như thường thấy tại các ngôi chùa Việt Nam. Tới đây, du khách phải đi qua một cây cầu đá tinh xảo để vào phía bên trong chùa.
Sở dĩ có tên gọi là Bàn Long là bởi nơi đây từng là nơi chúa Trịnh Sâm ghé thăm và đề lại ba chữ “Bàn Long tự”, có nghĩa là bệ đá rồng cuộn. Bên cạnh đó, trong chùa còn có nhũ đá hình rồng chầu rất kì bí. Người dân ở đây truyền tai nhau rằng, nếu như lúc vảy rồng long lanh tỏa sáng thì dù trời có hạn hán đến đâu cũng sẽ có mưa, thế nên chùa Bàn Long hằng năm đều có lễ cầu mưa.
Đi sâu vào trong động, phía bên trái có tượng A Di Đà làm từ đá xanh được chế tác từ những năm đầu tiên lập chùa và là pho tượng phật bằng đá cổ có một không hai trong vùng. Phía dưới tượng Phật là rồng đá cuộn tròn, được thiên nhiên tạo nên.
Chùa Bàn Long cũng như nhiều ngôi chùa khác đều được trang hoàng rất nhiều tượng Phật, nhưng đặc biệt hơn là xung quanh những pho tượng Phật trên những vách động được thiên nhiên chạm khắc hình ảnh tựa hình tứ linh: long – ly – quy – phụng. Tất cả đều chầu các tượng Phật, tăng thêm nét uy nghi của ngôi chùa cổ và càng đặc biệt hơn khi ở trên vách đá cao giữa động, có nhũ đá in hình tượng Phật cưỡi ngựa trắng. Mỗi không gian trong chùa đều được thiên nhiên tạo tác nên những hình thù điêukhắc ấn tượng, tinh tế và rất linh thiêng.
Trong thời kỳ kháng chiến, nơi đây là nơi đóng quân của nhiều cơ quan đầu não của địa phương. Chùa nép mình trong động, giữa một vùng non xanh nước biếc, từ lâu đã là điểm đến tâm linh với nhiều người. Cùng với sự phát triển của du lịch Ninh Bình, Chùa Bàn Long ngày càng trở nên nổi tiếng như một địa chỉ tâm linh độc đáo. Hang và chùa Bàn Long đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1994.