Lễ hội đầm Ô Loan

Dựa vào những dữ liệu lịch sử cũng như tìm hiểu, sưu tầm văn hóa dân gian địa phương ở vùng Tuy An – Phú Yên, bước đầu chúng tôi với cái nhìn có tính chất tổng thể thấy rằng lễ hội Đầm Ô Loan có tính chất truyền thống mang nét đặc trưng của văn hóa dân gian vùng duyên hải miền Nam Trung Bộ. Chủ yếu dân cư sống bằng nghề trồng trọt, chăn nuôi, đánh bắt hải sản. Lễ hội Đầm Ô Loan có nét riêng về vùng sông nước Tuy An – Phú Yên, song cũng có mang những nét chung của văn hóa dân gian Việt Nam. Lễ hội Đầm Ô Loan xưa, diễn ra trong không gian thôn dã và thời gian thôn dã. Thành phần tham dự gồm: nông dân, ngư dân, thợ thủ công cơ dân khai thác kinh tế tự nhiện, quăng chài, kéo lưới, đánh bắt tôm cá v.v… Phần lễ được tiến hành từ ngày mồng Sáu tại các đình làng và Lăng Ông (thờ Cá Voi). Phần hội diễn ra trên mặt đầm vào sáng ngày mồng Bảy, gồm có: Đua thuyền rồng, sõng chài, sõng lưới, sõng chống sào, lắc thúng chai… Các trò chơi diễn ra trong lễ hội xưa là quăng lưới đánh cá, mở mắt bắt vịt, bơi chài (nam, nữ), bơi bộ (nam, nữ), múa hát bội. Phần lời là: Ngôn ngữ dân gian. Phần nhạc có: Trống, kèn, đờn cò, gậy gõ… Phương tiện thực hiện lễ hội là: Thuyền, ghe, xuồng, chài, lưới, trên một số ghe lớn trang trí rồng phượng, trang nghiêm, tôn kính. Ngoài ra còn vật võ và một số hoạt động vui chơi khác…Lễ vật dâng lên bao gồm: nhang hoa, xôi, chè, chuối, thịt heo, thịt gà… Lễ hội không chỉ đơn thuần là việc tổ chức vui chơi giải trí trong ngày xuân, mà người xưa còn gắn vào đó nhiều ý niệm như: tín ngưỡng, thờ các thần, phản ánh đời sống lao động sản xuất nông nghiệp, sự khai thác kinh tế tự nhiên ở vùng đầm, hồ v.v… cầu mong cầu cho gió yên, biển lặng, cá tôm nhiều, cầu cho con người được an toàn khi làm nghề.

Từ sau năm 1975, đất nước thống nhất, dân tộc độc lập. Nét đẹp của lễ hội mùa xuân lại về với người dân Phú Yên. Hàng năm, ở huyện Tuy An tổ chức lễ hội, có bổ sung thêm nhiều hoạt động văn nghệ phong phú, sinh động, hấp dẫn, thi đua thuyền, thi bóng nước, bóng đá, về đêm biểu diễn thơ, ca nhạc, hát bội… mà người biểu diễn là các nghệ nhân thôn dã quanh vùng. Đềm càng về khuya, không khí cuộc vui càng sôi động.