Làng cổ Cự Đà

Cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 13 km về phía Nam, làng Cự Đà nổi tiếng không chỉ là nơi có những ngôi nhà hai tầng kiểu Pháp cổ kính mà còn có truyền thống làm miến lâu đời. Làng Cự Đà trước đây có tên là thôn Ngô Khê, thuộc xã Hạ Thanh Oai. Từ năm 1890 đến năm 1945, Làng Cự Đà trở thành trung tâm thương mại của khu vực. Nhiều ngôi nhà lớn với những nét chạm khắc tinh xảo đã được xây dựng. Cũng có nhiều ngôi nhà được xây dựng với kiến trúc phương Tây hoặc sự pha trộn giữa phương đông và phương tây.

Những ngôi nhà cổ còn lại rất đa dạng. Một số có ba phòng trong khi những người khác có năm phòng. Ngôi làng có ba cổng chính và sự hình thành của ngôi làng trông giống như một chiếc xương cá. Có một trục đường chính và hàng chục con hẻm dẫn đến 12 cụm, mỗi cụm có cổng ra vào riêng với câu đối. Chùa hay đình làng đều là di sản quốc gia.

Dân làng còn lưu giữ nhiều tục lệ truyền thống. Năm 1929, một người dân trong làng đã quyên góp tiền để xây dựng cột cờ cho làng và từ đó, nhiều nghi lễ quan trọng đã được tổ chức tại đây. Tuy nhiên, làng Cự Đà đang đối diện với nhiều thách thức để bảo tồn những ngôi nhà cổ của mình. Nhiều ngôi nhà cổ trong làng đã xuống cấp, hư hỏng, một số đã được thay thế bằng những ngôi nhà hiện đại. Ngay cả cổng vào các cụm cũng đã xuống cấp.

Một đặc sản khiến Cự Đà trở nên nối tiếng toàn quốc đó là miến dong. Miến dong thường có hai loại màu trắng và vàng, được sử dụng để nấu món ăn hoặc làm nem, là những món ăn khá phổ biến ở Việt Nam. Làm miến là một truyền thống có từ lâu đời của bao thế hệ người dân trong làng. Thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm của làng là vào tháng 10 âm lịch trước Tết Nguyên đán.

Thành phần chính của miến Cự Đà là tinh bột dong riềng. Cả hai phiên bản màu trắng và vàng của miến đều được làm từ dong riềng được xay nhuyễn và trộn với nước để tạo thành hỗn hợp sền sệt, sau đó được trải lên khay tre lớn để phơi khô. Nó sẽ được cắt thành những sợi mỏng và làm khô một lần nữa trước khi đóng gói. Mặc dù quy trình sản xuất đã được hiện đại hóa nhưng miến ở làng Cự Đà vẫn giữ được chất lượng như thủa ban đầu.

Miến chất lượng cao của Cự Đà đã thu hút một lượng lớn thực khách trên toàn quốc, và nó cũng đã trở thành đặc sản nổi tiếng của làng. Tới Cự Đà, du khách có thể bắt gặp những sợ miến trắng và vàng treo lủng lẳng khắp nơi, phủ kín các mái nhà và các bức tường - gần như bất kỳ bề mặt nào mà sợi miến có thể được treo lên.

Ngày nay, các nhà sản xuất sử dụng xô và thùng lớn hơn để có năng suất cao hơn. Họ cũng sử dụng máy móc tự động truyền nhiệt thay vì dùng lửa trực tiếp như trước đây. Mặc dù có một vài điều chỉnh, quá trình này vẫn tốn nhiều công sức. Với kinh nghiệm nhiều năm, làng nghề đã trải qua nhiều thay đổi và phát triển. Các cơ sở sản xuất miến mỗi năm sản xuất hàng trăm tấn miến dong để đáp ứng nhu cầu cả nước.

Trải qua năm tháng, cùng với làn sống đô thị hóa mạnh mẽ, nhiều công trình kiến trúc trong làng đã xuống cấp, nhà cổ mất dần, kiến trúc cũ mới đan xen đang làm đổi thay diện mạo của làng Cự Đà. Tuy nhiên, dân làng vẫn luôn quan tâm tới việc giữ gìn bản sắc và nghề truyền thống của mình, để Cự Đà không chỉ là một làng cổ 400 năm tuổi mà còn là điểm đến thú vị đối với du khách thập phương.