Món Ngon Kon Tum

1.Gà nướng bà đẻ hay Gà xa lửa

Gà nướng bà đẻ là món ăn tẩm bổ cho những phụ nữ Tây Nguyên sau khi sinh nở. Cách nướng gà được để xa lửa độ nóng của than làm chín thịt gà mà không làm khô thịt. Sau khi nướng da gà không cháy mà vàng rụm. Gà nướng dùng với muối lá é (một loại lá gia vị có nhiều ở vùng rừng núi Tây Nguyên, được giã nhỏ với muối hột, ớt xanh) cùng những ống cơm lam chín dẻo mềm, thơm ngon.

Tra cứu trên mạng thấy ghi là Gà sa lửa. Với cách nướng của người Tây Nguyên , tên Gà xa lửa có vẻ chính xác hơn.

2. Cơm Lam

Cơm gạo nếp nấu trong ống tre, giang, nứa, lồ ô .... sau đó đổ nước vào. Bị một đầu bằng lá chuối, lá dong và ban đầu để gần đống lửa. Đốt lửa cho đều sao cho khi vỏ nữa cháy thành từng lớp than mỏng phủ chung quanh ống nứa thì đó cũng là lúc cơm chín. Nếu ăn ngay thì chỉ việc chặt ống ra, nếu muốn để được lâu thì chỉ cần bỏ hết lớp nứa bị cháy bên ngoài, chỉ để lại một lớp vỏ mỏng trắng sạch sẽ, sẽ dùng được cả tuần mà không sợ cơm bị thiu. Dù không kèm với thức ăn khác hay muối thì món cơm lam này cũng rất ngon và dễ ăn.

Cơm lam Tây Nguyên nấu hơi khác cơm lam dân tộc Thái.

3. Rượu cần - rượu ghè

Rượu ghè do để trong ghè . Rượu cần do uống bằng cần. Mỗi dân tộc khác nhau sẽ có cách chế biến khác nhau. Rượu ghè của người Se đăng được chế biến từ gạo nếp cẩm, gạo nếp, bo bo, củ mì và ủ với men rượu "đại ngàn". 

Men rượu được làm từ ớt, gừng, bộp gạo  và cây Plo -loại cây có thân dây leo, lá mỏng. Đây là loại cây rừng có mùi thơm, vị hơi cay.

Muốn rượu cần ngọt the the thì dùng rễ cây plo làm men. Muốn rượu cần vị cay cay hơi đắng thì dùng vỏ cây plo làm men. Muốn rượu cần chua vị nồng thì dùng lá plo làm men.

Sau khi giã , trộn đều các nguyên liêu trên và vắt lại thành từng cục, phơi khô để tạo thành men khô.

Khi làm rượu cần, lấy những cục men khô được giã thành bột, rắc đều vào các nguyên liệu dùng để ủ rượu như nếp than, bo bo, gào kê, củ mì, gạo nếp… đã được nấu chín. Sau đó, bà cho vào ghè để ủ, đậy kín miệng. Khoảng 1 tháng sau là có thể uống được.

Khi uống, người Se Đăng đổ nước sạch vào chóe. Nước uống rượu cần phải là thứ nước được lấy từ suối vào sáng tinh mơ giữa rừng thì mới ngon. Và để có rượu cần ngon, phải để chừng khoảng 7-10 giờ để cho rượu ngấm đều. Cần uống rượu làm bằng thân cây trúc hoặc thân cây nứa nhỏ, được khéo léo xuyên thủng từ đầu này qua đầu kia.

Mỗi lần uống rượu cần , khách và chủ nhà ngồi đối diện nhau và cùng hút rượu mới đúng nghi tức của người Se Đăng.

Thưởng thức rượu ghè bằng cần

4. Lá mì 

Lá mì xào lòng gà, lá mì xào cà đắng, lá mì xào ba chỉ, lá mì xào bò , lá mì nấu cá khô, canh chua lá mì .... nhiều món ăn được chế biến từ lá mì. Với người đồng bào Tây Nguyên, món lá mì thường làm để đãi tiệc , đón khách quý vì món này làm rất cực công.

Lá mì phải là loại cây mì có củ nấu ăn được, cuống lá có màu đỏ tím, lá nhỏ và mỏng. Chỉ sử dụng phần lá non và những lá bánh tẻ cận kề trên đọt của cây mì. Để có được những lá mì ngon nhất thì người nấu phải đi hái từ lúc sáng sớm. Những chiếc lá xanh non còn phủ đầy phấn trắng được trải đều trên nia rồi vò nát hoặc cho vào cối giã nhuyễn trước khi nấu.

5. Xôi măng Kon Tum

Xôi măng Kon Tum làm từ gạo nếp ngâm với bột nghệ khoảng 7-10 giờ. Nên khi đồ xôi sẽ có màu vàng rất dẹp. Xôi ăn với măng rừng xào, đâu hủ kho, thịt kho, chà bông hoặc cá nục kho. Ngon nhứt nách.

6. Bún cua thối

Một tô bún cua thối Kon tum rất bắt mắt với ít măng tưới xào, vài miếng thịt ba chỉ béo ngậy, vài miếng bì chiên gión, hành phi, chả lụa gói bằng lá chuối thơm lừng. Đặt biệt nhất là nước dùng nấu với thịt cua đồng được ủ 1 ngày trước khi nấu nên khi thưởng thức vị và mùi của món bún cua rất đặc trưng. Nếu bạn bụng yếu , không nên thử.

7. Cá chua Kon Tum :

Cách làm món này khá đơn giản, cũng giống như chính cách sống chân thật, mộc mạc như những con người nơi đây. Cá sau khi săn bắt về làm sạch, cạo vảy, bỏ lòng, bỏ mang. Sau đó cắt thành từng khúc nhỏ khoảng 2-3 cm. Ướp các loại gia vị như muối, ớt, mì chính, tiêu giã nhỏ rồi treo khoảng 30 phút cho cá khô. Cá khô sẽ được ướp với thính khô và trộn cùng lá bép. Thính khô thường được làm từ hạt ngô phơi khô rồi xay nhỏ thành bột. Sau khi trộn đều tất cả các gia vị thì cho cá vào ống nứa đã được làm sạch, đậy kín nắp. Sau đó cho lên gác bếp hoặc mái nhà. Khoảng 3-4 ngày sau là có thể ăn được.

Tuy nhiên theo kinh nghiệm của những người đồng bào dân tộc nơi đây, thì cá để càng lâu ăn càng ngon. Bởi cá để lâu thịt sẽ ngấm gia vị đồng thời săn chắc lại. Lúc này cá sẽ ngấm vị mặn của muối, vị cay của ớt rừng, tiêu, vị thơm của thính và vị ngọt bùi của lá bép. Tất cả quyện lại khiến cho miếng cá trở nên đậm đà hơn rất nhiều.

Sau quá trình gác bếp, lên men thì có thể ăn luôn. Hoặc chế biến thành nhiều món ngon từ cá chua, như cá chua nấu lá rừng, cá chua kho, hấp…

8. Rượu vang sim Măng đen

Mỗi năm cứ vào khoảng tháng 6 Dương lịch các đồng bào người dân tộc Cơ - Tu, Xê Đăng ở các vùng cao của thôn Măng Đen thuộc tỉnh Kon Tum lại rủ nhau vào rừng hái sim. Để đạt được chất lượng tốt buộc người hái sim phải hái vào thời điểm sáng sớm tinh sương. Từ nguồn nguyên liệu quý giá này kết hợp với công nghệ hiện đại sản xuất vang của Bordeaux (Pháp) đã được cải tiến và nguồn men chuyên sản xuất vang của nước Pháp, tất cả tạo nên cho rượu vang sim Măng Đen một hương vị mộc mạc tự nhiên của núi rừng nhưng không kém phần sang trọng cũng như đặc trưng của rượu vang chính hiệu.

Có dịp đến với Kon Tum, bạn hãy thử 1 ly rượu vang sim trong tiết trời buổi tốt se lạnh để say với cái "men say đại ngàn".