Tranh dân gian Hàng Trống

Những bức tranh dân gian được in từ những bản khắc gỗ được trưng bày tại một gian hàng chợ ẩm ướt bên cạnh hàng thịt và rau quả hầu như không được nhìn thấy ở bất cứ đâu trên thế giới. Tuy nhiên, ở Việt Nam, đó là một cảnh tượng đã từng rất phổ biến. Người ta đặt những bức tranh này trên bàn thờ gia tiên cũng như treo trên tường. Vào một số thời điểm nhất định trong năm - đặc biệt là vào Tết Nguyên đán - chúng được coi là một yếu tố không thể thiếu của dịp này. Tranh dân gian Hàng Trống - sự kết hợp giữa những giá trị văn hóa truyền thống với những phương pháp nghệ thuật cổ xưa đã góp phần phát triển dòng tranh dân gian đã từng hưng thịnh một thời.

Những bức tranh đã ghi dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn người Hà Nội và vẫn giữ nguyên nét đặc trưng của nó bất chấp những biến động của thời gian và sự xấm chiếm mạnh mẽ của lối sống hiện đại. Tranh dân gian Hàng Trống sử dụng kỹ thuật khắc gỗ in các loại mực nhiều màu trên giấy dó. Để làm một bức tranh, người thợ bắt đầu từ mộc bản để in viền đen, sau đó vẽ các chi tiết và cuối cùng là tô màu bức tranh bằng tay.

Chế tác tranh khắc gỗ là khâu quan trọng nhất của quá trình sản xuất tranh, phải được thực hiện bởi những người thợ khéo léo. Người tạo ra bản khắc gỗ đầu tiên thường là người giỏi nhất trong số những người thợ thủ công. Nét vẽ điêu luyện tận tâm sẽ quyết định vẻ đẹp của một bức tranh Hàng Trống sau này. Có thể mất hàng tháng để một người thợ thủ công hoàn thành một mẫu in tinh xảo.

Tranh Hàng Trống có màu sắc sặc sỡ thể hiện nét đẹp và nét văn hóa phong phú của cộng đồng nơi kinh thành Thăng Long xưa. Những bức tranh dân gian khắc họa những chủ đề gắn liền với đời sống sinh hoạt của người Việt như: tranh Tết, tranh thờ, tranh vẽ cảnh sinh hoạt hàng ngày của con người.

Đối tượng trong các bức tranh cũng rất đa dạng gồm Tứ quý - bốn loại cây và hoa đặc trưng là tùng, trúc, cúc và mai; Ngũ hổ - Ngũ hổ; Lý ngư vọng nguyệt - Cá Chép Nhìn Trăng; Tơ nu - Bốn nữ nhạc sĩ; Chim công - chim công, Tam Đa - ba vị thần tượng trưng cho sự trường thọ, thịnh vượng, hạnh phúc; Chợ que - chợ quê, Mẫu thương ngan - Thần rừng; trong số những người khác.

Một trong những hình ảnh được yêu thích nhất ở Hàng Trống là Cá Chép Nhìn Trăng. Cá chép tượng trưng cho ý chí kiên cường. Theo truyền thuyết, nó từ chối chấp nhận số phận của những con cá bình thường và chiến thắng trong cuộc thi vượt qua Cổng Mưa, do đó trở thành một con rồng, vua của tất cả các sinh vật thủy sinh.

Một hình ảnh được tôn kính khác của tranh dân gian là con hổ, một hình ảnh linh thiêng và là biểu tượng của sức mạnh. Ở Việt Nam từng có nhiều hổ, được cho là có khả năng đánh bại ma quỷ. Hình ảnh con hổ ở cửa trước bảo vệ ngôi nhà khỏi các thế lực xấu.

Bức tranh “Bảy chú tiểu” có nguồn gốc từ quan niệm xưa là “càng đông con thì phúc của cha mẹ càng lớn”. Đối với những người trồng lúa, những người cần nhân lực để gieo trồng và thu hoạch, trẻ em thực sự là một nguồn của cải.

Tuy nhiên, hiện nay nghề này đang mai một và hiện tại chỉ còn duy nhất gia đình nghệ nhân Lê Đình Nghiên còn làm nghề này. Để vực dậy thể loại nghệ thuật truyền thống này, một số dự án, lớp học vẽ tranh cũng được chính quyền phường Hàng Trống mở ra nhằm truyền kiến thức làm tranh từ các nghệ nhân già cho các nghệ nhân trẻ để bảo tồn dòng tranh dân gian quen thuộc của người Tràng An.