Chùa Ông Mẹt (Chùa Kom Pong)

Chùa Ông Mẹt (Chùa Kom Pong) - Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tại Trà Vinh

Chùa Ông Mẹt, tên chính thức là Bodhisálaràja trong tiếng Khmer, còn được gọi là Chùa Kom Pong. Chùa tọa lạc tại số 50/1 Lê Lợi, khóm 2, phường 1, thành phố Trà Vinh, tỉnh Trà Vinh. Đây là một di tích cổ và đặc biệt quan trọng trong hệ phái Phật giáo Nam tông Khmer. Chùa hiện là nơi đặt Trường Trung cấp Phật học Nam tông Khmer.

Lịch sử hình thành:

Chùa Ông Mẹt có bề dày lịch sử gần 1.400 năm. Ngôi chùa được xây dựng lần đầu tiên vào khoảng năm 642, và chuyển về vị trí hiện nay vào năm 711 (Phật lịch 1315). Trải qua nhiều lần trùng tu, ngôi chùa vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên bản kết hợp cùng những giá trị mới, phản ánh sự phát triển liên tục của cộng đồng Khmer. Đặc biệt, vào ngày 3/3/2009, Chùa Ông Mẹt đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia – một niềm tự hào lớn cho tỉnh Trà Vinh.

Kiến trúc:

Chùa Ông Mẹt có diện tích khoảng 12.900 m, Cũng như nhiều chùa Khmer khác, chùa Kom Pong bao gồm nhiều công trình kiến trúc như: chính điện, sa la, tăng xá, tháp cốt, rào cổng...

Chính điện

Chính điện của chùa Ông Mẹt có hình dạng chữ nhật, xây theo hướng Đông Tây, với mặt chính quay về phía Đông, nằm trên nền tam cấp cao 3,18m. Ở bốn góc phía trong rào là những tháp kốte đặc trưng. Cả hai mặt trước và sau của chính điện đều có các cửa ra vào, với nhiều bậc thang dẫn lên xuống.

Bên trong, tại phía Tây của chính điện là một bệ thờ lớn, nơi đặt tượng Phật Preas-Chi khổng lồ ngồi thiền trên tòa sen, cùng với các tượng Phật khác như Phật đắc đạo, Phật khất thực, Phật thuyết pháp và Phật niết bàn.

Toàn bộ khung sườn của chính điện, bao gồm cột, kèo, đòn tay, đều được làm từ gỗ quý, với các đầu cột và xiên ngang chạm khắc hoa văn tinh tế, nối tiếp nhau thành những chuỗi hoa văn, được sơn son thiếp vàng lộng lẫy. La phông trong chính điện cũng được chế tác từ gỗ tốt, với những họa tiết chạm khắc tỉ mỉ và sắc sảo, như hình bánh xe luân hồi, hoa hướng dương và hoa sen.

Bốn bức tường quanh bệ thờ được trang trí bằng những bức tranh mô tả các giai đoạn trong cuộc đời Đức Phật, từ thời niên thiếu, trở thành hoàng tử, cho đến khi ngài xuất gia, tu hành và đạt được giác ngộ, cuối cùng nhập niết bàn.

Trước bệ thờ là hai pháp tọa bằng gỗ quý, mang hình tượng sư tử vua (reach-sây), dùng cho các vị cao tăng khi thuyết pháp. Hành lang bao quanh chính điện được trang trí bằng các tượng Kaynor, và ở các góc cột là tượng Krud, thể hiện sức mạnh và sự bảo vệ.

Mái chùa được lợp ngói, thiết kế theo kiểu đa cấp với nhiều nếp mái. Giữa các cấp mái là những rèm che dọc bằng gỗ, chạm khắc hoa văn cầu kỳ. Các bờ dãy mái được trang trí bằng những con rồng phu-chông nằm dài. Đầu hồi của mái chùa được làm bằng gỗ, với hình chạm khắc chim thần Krud cầm hai cây đao chéo nhau đỡ thần Ay-sô phía trước, và hình tượng Vis Nu đứng thẳng, chân đặt trên mặt trời phía sau.

Thư viện

Thư viện của chùa được xây theo kiểu nhà sàn với khung gỗ quý, hoàn thành vào năm 1916. Để bảo vệ công trình khỏi mối mọt từ lòng đất, nhà chùa đã xây dựng các chân cột bằng gạch và cách ly cột gỗ với tường xi măng. Những đầu cột và xiên trong thư viện được chạm khắc hoa văn và sơn son thiếp vàng, với đầu hồi phía Tây khắc hình hoa hướng dương, còn đầu hồi phía Đông thể hiện hai sư tử cầm dù che mâm sách kinh.

Thư viện có ba gian: gian chính dùng để trưng bày sách, hai gian bên phục vụ cho việc đọc sách. Mái của thư viện gồm hai cấp, với cấp trên có hai mái và cấp dưới có bốn mái, nối tiếp nhau và trang trí hình tượng rồng.

Giá trị văn hóa và tâm linh

Không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo, Chùa Ông Mẹt còn là biểu tượng tâm linh của cộng đồng Khmer Nam bộ. Đây là nơi diễn ra các hoạt động lễ hội, thuyết pháp, và bảo tồn văn hóa dân tộc. Đặc biệt, chùa hiện là trụ sở của Trường Trung cấp Phật học Nam tông Khmer, góp phần gìn giữ và truyền dạy tri thức Phật giáo cho thế hệ trẻ.

Kết luận

Chùa Ông Mẹt không chỉ đơn thuần là một di tích lịch sử mà còn là minh chứng sống động cho sự giao thoa giữa tín ngưỡng, nghệ thuật, và đời sống cộng đồng Khmer. Khi đứng trước ngôi chùa, du khách không chỉ cảm nhận được sự trang nghiêm mà còn hiểu thêm về nét đẹp văn hóa lâu đời của người Khmer.

Hãy dành thời gian ghé thăm nơi đây để cảm nhận vẻ đẹp không chỉ của kiến trúc mà còn của tâm hồn và lòng mến khách của người dân Trà Vinh.