Chùa Đậu

Chùa Đậu,còn được gọi là Pháp Vũ Tự hoặc Thành Đạo Tự, tọa lạc tại thôn Gia Phúc, xã Nguyễn Trãi, huyện Thường Tín, Hà Nội. Đây là một trong những công trình kiến trúc Phật giáo có giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, không chỉ là nơi thờ Phật mà còn là điểm giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo.

1. Khởi nguồn và ý nghĩa

Theo truyền thuyết, chùa được dựng dưới thời Bắc thuộc lần thứ hai (602 - 939), nhưng theo văn bia, chùa được xây dựng từ thời triều nhà Lý.

Ban đầu, hệ thống chùa chiền ở Việt Nam nói chung và Chùa Đậu nói riêng bắt nguồn từ việc thờ cúng các vị thần linh nông nghiệp, những vị thần cai quản mây, mưa, sấm chớp – những yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Những vị thần này thuộc hệ thống Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện), các vị thần đã được hóa Phật và tôn thờ theo tín ngưỡng Phật giáo. Cũng chính vì thế mà màu sắc của các tượng chính trong chùa đều mang màu mận sẫm, tượng trưng cho nguồn nước, rất gắn bó với đời sống nông nghiệp của người dân.

2. Kiến trúc đặc biệt và ý nghĩa

Chùa Đậu là một quần thể kiến trúc rộng lớn, được xây dựng theo kiểu “nội công ngoại quốc” – một kiểu bố cục mang đậm ảnh hưởng của triết lý âm dương trong văn hóa phương Đông. Ngôi chùa được thiết kế theo hình chữ công, trong đó các công trình thờ Phật, thờ Thánh được bố trí xung quanh tạo thành hình chữ "国" (quốc), tượng trưng cho đất nước và sự vững chãi. Khuôn viên chùa bao gồm: Tam quan, nhà tả vu, hữu vu, tiền đường, tam bảo và nhà tổ.

Đặc biệt, trước cửa chùa là một Tam quan kiêm Gác chuông hai tầng tám mái, nổi bật và nguy nga. Đây không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn mang trong mình những yếu tố của Dịch học và Phật học. Mái chuông chia làm hai phần: mái trên nhẹ như trời (quẻ Càn), mái dưới nặng như đất (quẻ Khôn), tạo nên sự cân bằng âm dương. Những hình chạm khắc tinh tế trên Tam quan như rồng chầu mặt nguyệt, phượng, lân và các họa tiết dân gian khác đều mang ý nghĩa cầu mong sự may mắn, thịnh vượng. Tầng hai của Tam quan treo một quả chuông lớn đúc vào năm Cảnh Thịnh thứ 9 (1801), âm thanh vang vọng mỗi sớm chiều như một lời nhắc nhở tâm linh, giúp con người tìm về với bình yên trong cửa Phật.

3. Tượng đá và chạm khắc nghệ thuật

Tiếp theo, quý vị sẽ không thể bỏ qua đôi rồng đá trên thềm bậc Tiền đường, một tuyệt tác điêu khắc đá có tuổi đời khoảng 500 năm. Những đường nét chạm khắc như được thổi hồn vào đá, tạo ra vẻ thần thái hiền hòa nhưng cũng không kém phần uy nghiêm. Đây là một minh chứng cho tay nghề tài hoa của các nghệ nhân thời xưa.

Tiền đường của chùa Đậu mang đậm dấu ấn của thế kỷ XVII, với kiến trúc chồng rường và các mảng chạm khắc tinh tế. Trong đó, quý vị sẽ thấy hình ảnh của rồng, phượng, lân cùng những hình vân sóng, các biểu tượng mang đậm bản sắc dân tộc, thể hiện sự kỳ công và sáng tạo của các nghệ nhân xưa. Hai pho tượng Ông Thiện – Ông Ác đặt tại Tiền đường cũng rất ấn tượng, chúng là biểu tượng cho sự khuyên răn làm việc thiện, trừng trị cái ác, thể hiện triết lý sống của Phật giáo.

Bên cạnh đó, tại Tiền đường còn lưu giữ một tấm khánh gỗ có niên đại Chính Hòa (cuối thế kỷ XVII), được xem là hiện vật rất hiếm và có giá trị trong di sản văn hóa Việt Nam.

4. Tòa Tam bảo và các hiện vật quý giá

Mặc dù Tòa Tam bảo của chùa đã bị phá hủy trong thời kỳ Pháp thuộc, nhưng nơi đây vẫn còn lưu lại những tàn tích quý giá. Quý vị sẽ được chiêm ngưỡng bệ đá chạm khắc tinh xảo mang đậm phong cách thế kỷ XVI, cũng như tượng Phật Thích Ca bằng đồng đứng trên tòa sen. Phía sau là tượng Thần Pháp Vũ, một tượng rất độc đáo mới được phục chế vào giữa thế kỷ XX.

Một trong những hiện vật đặc biệt khác là những viên gạch rồng thời Mạc (thế kỷ XVI), những viên gạch có hình rồng, hổ, voi, ngựa, chim thú... vừa mang tính nghệ thuật cao vừa chứa đựng nhiều yếu tố dân gian sâu sắc.

5. Nhục thân của các Thiền sư

Chùa Đậu còn nổi bật với một hiện tượng rất đặc biệt – nhục thân của hai Thiền sư Vũ Khắc Minh và Vũ Khắc Trường. Các thiền sư này đã tu luyện đến mức đạt được cảnh giới cao, sau khi tịch diệt, thân xác của họ vẫn không hề bị phân hủy, và cho đến nay, thi thể của họ vẫn được lưu giữ tại chùa. Điều này khiến cho chùa Đậu trở thành một trong những điểm hiếm hoi ở Việt Nam, lưu giữ nhục thân các Thiền sư, thể hiện sự đắc đạo của các ngài. Thiết bị X-quang cũng đã xác nhận rằng thi thể của các Thiền sư này không có dấu hiệu bị can thiệp hay phá hoại, điều này làm cho các pho tượng này trở thành những hiện vật tâm linh vô giá.

6. Chùa Đậu – Điểm đến tâm linh không thể bỏ qua

Chùa Đậu không chỉ là một ngôi chùa với kiến trúc độc đáo mà còn là một nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, nghệ thuật và tâm linh sâu sắc. Với sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo, chùa Đậu là một điểm sáng trong hệ thống di tích của huyện Thường Tín và là một trong những ngôi chùa đáng đến nhất để chiêm bái, tìm hiểu về lịch sử, văn hóa Phật giáo Việt Nam.