Làng cổ Đường Lâm

Hai trong số các vị vua của Việt Nam là Phùng Hưng (761-802) và Ngô Quyền (896-944) sinh ra ở Đường Lâm. Cả hai ông đều lãnh đạo cuộc kháng chiến chống phương Bắc xâm lược và sau khi giành được độc lập dân tộc, đều lên ngôi vua. Sau khi họ qua đời, người dân địa phương đã xây dựng đền thờ để tôn vinh và tưởng nhớ.

Ngôi làng cổ có lịch sử khoảng 1.200 năm với nhiều ngôi nhà có niên đại lên đến 400 năm. Một điều đặc biệt của ngôi làng là hầu hết các công trình kiến ​​trúc ở đây đều được làm bằng đá ong và bùn, hai loại vật liệu có nhiều trong vùng. Đá ong được sử dụng trên tường nhà, cổng, giếng, tường đền, v.v. Bùn được lấy từ ao. Ngoài giá trị về lịch sử và du lịch, làng cổ Đường Lâm còn là địa điểm quan trọng để các nhà khoa học nghiên cứu về cộng đồng cư dân làm nông nghiệp cổ. Cổng làng, cây đa, giếng nước, đình làng là những yếu tố quan trọng trong việc phân loại làng cổ Đường Lâm.

1. Giếng nước

Giếng chung được xây dựng ở mọi xóm trong làng Đường Lâm và mang tên của xóm đó. Hiện mỗi gia đình đều có giếng riêng nhưng giếng chung vẫn được bảo vệ và sử dụng vì còn lưu giữ nhiều dấu ấn của dân làng.

2. Đình làng

Đình là nơi thờ thần - người khai hoang lập làng. Làng cổ tập hợp từ 5 làng nên có 5 ngôi đình. Đình Đoài Giáp, đình Cam Lâm thờ Phùng Hưng - vị anh hùng dân tộc có công chống giặc ngoại xâm dưới thời Đường; Đình Cẩm Thịnh thờ cả vị khai quốc công thần Cao Phúc Diên - vị anh hùng dưới triều Lê. Đình Đông Sàng thờ Thần nhưng bị hỏa hoạn thiêu rụi và được nhân dân hỗ trợ kinh phí trùng tu. Thần Tản Viên Sơn được thờ ở đình Mông Phụ. Từ trước đến nay, đình Mông Phụ là nơi tụ họp sinh hoạt văn hóa của dân làng. Ngôi đình được làm cẩn thận với các chi tiết trang trí tinh xảo. Nó được ví như một bông hoa của kiến ​​trúc điêu khắc độc đáo.

3. Nhà cổ và những di tích khác

Nhà cổ chủ yếu có 5 hoặc 7 gian 2 chái (có nghĩa là 5 hoặc 7 phòng lớn và 2 phòng nhỏ). Nó có 5 hàng cột, đôi khi là 4 hàng. Ngôi nhà có sự chuyên biệt bởi những chi tiết chạm khắc tinh xảo hình hoa, lá, mây.

Hệ thống cửa gỗ rất chắc chắn. Mỗi nhịp có 4 lá cửa có khớp nối trên và dưới. Ngưỡng được làm bằng gỗ chắc chắn, cách mặt đất 40-50cm và sàn 10cm. Khoảng cách này giúp thông gió tốt, tránh ẩm mốc cho các ngưỡng cửa. Toàn bộ hệ thống các ngưỡng là hệ thống thanh giằng liên kết tất cả các nhịp với nhau.

Đối với di tích văn hóa vật thể, Đường Lâm có 21 di tích gồm đền, chùa, lăng tẩm và 10 di tích đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh. Đối với di tích văn hóa phi vật thể, Đường Lâm còn lưu giữ những lễ hội, phong tục tập quán, văn học về con người và vùng đất Đường Lâm qua các thời kỳ. Về môi trường sinh thái, Đường Lâm có nhiều cảnh đẹp gắn với những câu chuyện huyền thoại như Đồi Gươm, Hố Gầm và những câu chuyện về hai vị vua Phương Hùng và Ngô Quyền.

Việc xây dựng các công trình văn hóa mới nhằm tôn vinh lịch sử, anh hùng dân tộc và thúc đẩy hoạt động du lịch cần đảm bảo hài hòa giữa các giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại, quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Ngày nay, việc bảo tồn, khôi phục và phát triển giá trị của làng cổ Đường Lâm là hết sức quan trọng, góp phần bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.