Heo mẹt - Heo Sọc Dưa Gia Lai

Heo Sọc Dưa là giống heo nhỏ con có nguồn gốc như heo rừng nhưng được người dân bản địa thuần hóa nuôi thả vườn trong gia đình. Nguyên nhân có tên gọi là heo sọc dưa là vì lúc còn nhỏ, những chú heo đều có màu lông là màu nâu cùng với những đường kẻ sọc dài theo lưng, giống với sọc của những trái dưa sắp chín. Nhưng heo chỉ có sọc dài khi còn là bé, lớn lên chúng sẽ thay màu thành đen hoặc vàng xám. Các sọc vàng cũng mất dần. Những túm lông heo sọc dưa hơi giống lông heo rừng, mọc thành từng cụm 3 cái, gọi là lông 3 chấu. Tuy nuôi trong vườn nhà nhưng với lối sống của đồng bào dân tộc Bahnar, Jrai vẫn còn dựa vào thiên nhiên nên loài heo sọc dưa này thường được nuôi thả rông như heo rừng. Thường ngày, chúng chạy từng đàn vào rừng suối dạo chơi, tìm cái ăn từ củ rừng, lá cỏ, giun dế, ếch nhái, côn trùng… Đến giờ nhất định trong ngày, cả đàn heo trở về gầm nhà sàn tìm kiếm cơm rơi cơm vãi, xương bỏ, cám sống, bã rượu ghè từ gạo, mì, bắp lẫn trong trấu và nhai ngấu nghiến. Vì lý do đó nên thịt của giống heo này khá săn chắc, ít mỡ, thơm đậm, ngọt như heo rừng, ăn khác hẳn với các loại heo thông thường chúng ta hay dùng.

Đói với đồng bào các dân tộc trên Tây Nguyên, heo sọc dưa vừa hoang dã như thú rừng, lại vừa gần gũi. Theo truyền thống của người Tây Nguyên, bất kỳ lễ hội nào của làng dù to dù nhỏ đều có sự góp mặt của giống heo sọc dưa này. Tùy quy mô của lễ hội, những người trong làng hoặc các làng lân cận thường mang số heo sọc dưa đến góp vào lễ hội. Có đám, mọi người góp đến mấy trăm con heo và đa số những con heo ấy đều nhỏ tầm 1 đến 2 năm (cách dùng nắm tay đo ngang cổ nọng để biết mức độ lớn của heo), có thể bồng hoặc gùi đi đường dài được.

Tuy nhiên khi về đến thành phố Pleiku, những con heo sọc dưa tí hon của rừng rú ấy lại trở thành món heo mẹt đặc sản. Một con heo sọc dưa có thể bày trí ra 1 mẹt, đủ cho 5 đến 7 người ăn. Trên cái mẹt nhỏ đan từ lồ ô, sẽ bày trí ra xương hầm măng le, thịt ba chỉ luộc, thịt nướng xâu, nướng lồ ô, lòng dồi… cùng với các gia vị của núi rừng. Khi thưởng thức, món này có vị giòn thơm, không quá xác và nhạt như thịt heo công nghiệp, không quá khô như thịt heo rừng, không quá ngậy như heo ỉ hay heo Móng Cái.