Phố Hàng Ngang

Phổ cổ là nơi hội tụ của rất nhiều thợ thủ công bậc thầy của kinh thành Thăng Long xưa, những người chuyển sản xuất, chế tác những sản phẩm tinh xảo để phục vụ hoàng tộc và giới quý tộc. Để phân biệt, mỗi một con phố được đặt tên theo ngành nghề, hoặc các mặt hàng đặc trưng đươc buôn bán tại phố đó. Vì vậy, hầu hết các con phố ở đây đều bắt đầu bằng chữ “Hàng” rồi tiếp đến là tên mặt hàng chính để dễ phân biệt. Tuy nhiên, vào cuối thể kỷ 17 – đầu thế kỷ 18, do sự biến đổi của tình hình kinh tế, xã hội mà một vài con phố không còn kinh doanh các mặt hàng chính nữa dẫn đến việc thay đổi tên phố. Phố Hàng Ngang là một trong những con phố như vậy.

Phố Hàng Ngang trước đây thuộc phường Diên Hưng, tổng Hữu Túc, sau đổi thành phường Đông Thọ, huyện Thọ Xương. Con phố này trước đó có tên là phố Hàng Lam để phân biệt ngành nghề chính đang thịnh hành trên phố. Vào thời phong kiến, chỉ có vua được mặc màu vàng, còn màu đỏ, hồng đậm dành cho các quan đứng đầu trong triều, màu xanh dành cho quan trước tứ phẩm. Với yêu cầu màu sắc cho trang phục như vậy, các phường thợ nhuộm đã ra đời. Phường nhuộm màu đào, đỏ tập trung trên phố Hàng Đào và phường nhuộm màu xanh lam tập trung trên phố Hàng Lam. Do nhu cầu về nhuộm ngày càng cao, các phường nhuộm lại cần nơi đất rộng để phơi vải nhuộm, vì thế họ đã chuyển khỏi phố Hàng Đào, Hàng Lam ra xa hơn một chút, lập nên phố Hàng Bông, Thợ Nhuộm.

Đến thế kỷ 19, ở Trung Quốc xảy ra loạn lạc, nhiều người phải chạy qua Việt Nam. Đoàn người chen chúc trên những chuyến tàu vượt biển, vì thế dân nước Việt gọi họ là “người Tàu”. Người Tàu được triều đình nhà Lê cho phép tạm trú ở kinh thành Thăng Long gọi là người Minh Hương (người Việt gốc nhà Minh). Những người Hoa di cư từ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc thường tập trung tại phố Hàng Buồm và phố Hàng Ngang, những người từ tỉnh Phúc Kiến lại sống ở phố Lãn Ông, Cửa Đông. Cư dân ở phố Hàng Ngang chủ yếu là người Hoa di cư từ Quảng Đông, vì thế phố Hàng Ngang được gọi là phố này là Việt Đông (nửa người Việt, nửa người Hoa gốc Quảng Đông). Tuy nhiên, ở thời kỳ này, cái tên phố Hàng Ngang vẫn chưa xuất hiện.

Phố Việt Đông nằm gần cửa sông, có nhiều bến thuyền nhộn nhịp nên các cửa hàng buôn bán liên tục được mở ra. Thêm vào đó, khu phố này là nơi tập trung người Hoa Kiều, là những nhà buôn rất giỏi nên phố Việt Đông trở thành còn phố sầm uất, giàu có bậc nhất tại khu phố cổ. Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn, người dân trên phố Việt Đông đã xây hai cánh cổng chắn ngang đường vào ban đêm để bảo đảm an toàn, cái tên phố Hàng Ngang ra đời từ đó.

Vào thời Pháp thuộc, người Pháp sau này gọi là Rue des Cantonnais nghĩa là “phố Quảng Đông”. Từ năm 1945, nó được đổi tên thành phố Hàng Ngang.

Trong tác phẩm Vũ trung tùy bút, học giả Phạm Đình Hổ ở thế kỷ 19 viết: “Các phường Diên Hưng và Đồng Lạc ở phố Hàng Áo, bán các sản phẩm tơ lụa và bánh lọt”. Vì vậy, có lẽ trước khi có người Hoa sinh sống ở đây, ở phố Hàng Ngang (tức phường Diên Hưng) và đoạn đầu phố Hàng Đào (tức hội quán Đồng Lạc), người Việt đã bán quần áo và “yêm” (áo lót bằng lụa truyền thống ở Việt Nam. ) như đình Đồng Lạc hay còn gọi là đình Hàng Yêm.
Ngày nay, con phố này vẫn còn lưu giữ được ngôi đình gắn liền với lịch sử cách mạng vẻ vang của đất nước. Ngôi nhà số 48 có cửa thông ra số 35 phố Hàng Cân là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo Tuyên ngôn độc lập. Ngôi nhà này vốn là của ông Trịnh Văn Bô và bà Hoàng Minh Hộ, những thương nhân giàu có thời bấy giờ. Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí cán bộ Trung ương Đảng đã làm việc và sinh hoạt tại tầng hai. Trong tòa nhà đó, Bác Hồ đã chủ trì Hội nghị lần thứ nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Hà Nội, quyết định một số vấn đề quan trọng, trong đó có việc tổ chức Hội nghị giới thiệu đường lối của Chính phủ lâm thời với nhân dân và soạn thảo Tuyên ngôn độc lập, một văn kiện có vai trò hết sức quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Ngôi đình này hiện trở thành di tích cách mạng quan trọng và được công nhận là di tích cấp quốc gia vào năm 1979.

Ngày nay ở phố Hàng Ngang bán rất nhiều loại quần áo đắt tiền, bán đồng hồ, mỹ phẩm, các mặt hàng trang sức. Giữa vòng quay hối hả của cuộc sống đô thị nhộn nhịp, phố Hàng Ngang vẫn giữ nguyên những nét cổ kính từ bao thế kỉ. Những ngôi nhà cổ dù không buôn bán một sản phẩm hàng hóa đặc trưng nào nhưng vẫn luôn thu hút du khách, trở thành tuyến phố trung tâm ở phố cổ Hà Nội.