Nhà Rông Bana

Nhà Rông của người Bana. Đó là những ngôi nhà có hình dáng như lưỡi rùi chỉ lên trơi cao vút, đồ sộ và bề thế, nhưng thánh hoát. Hình dáng lạ mắt tạo nên ấn tượng về sự hoàng tráng và vẻ đẹp đặc trưng của nhà Rông. Nóc nhà cao phổ biến 15-20 m, chiều dài ngắn hơn sàn nhà một chút và hơi vồng lên. Sàn nhà cao 2m đên khoảng 3 m. Mặt sàn chia thành hai phần bằng nhau. 

Phổ biến là nhà ba gian , tức là có 4 vì cột; 2 vì cột đầu hồi đều hẹp hơn và thấp hơn một chút so với 2 vì cột gian giữa. Đó là cách thức để tạo đường cong cho sàn nhà, mái chính và vac1j bên. Hình thức vách dựng nghiêng ra phía ngoài là phổ biến. Cửa ra vào mở ở chính giữa mặt trước nhà , qua sàn sân mới ra đến cầu thang.

Nhà Rông là loại nhà chung của từng làng, ngôi nhà riêng biệt,nhà sinh hoạt cộng đồng trong xã hội làng cổ truyền Tân Nguyên. Nhà Rông có hơn một chục chức năng cùng tồn tại và xen quyện với nhau :

1. Nhà Rông là nhà khách của làng

2. Nhà Rông là hội trường của làng

3. Nhà Rông là nhà tập thể của trài làng chưa vợ và người góa vợ

4. Nhà Rông là trường học của trai làng theo nếp giáo dục cổ truyền

5. Nhà Rông là trụ sở của tổ chức quản trị làng

6. Nhà Rông là trung tâm chỉ huy chiến đấu khi có chiến sự

7. Nhà Rông là câu lạc bộ của làng

8. Nhà Rông là " nhà truyền thống " của làng

9. Nhà Rông là trung tâm sinh hoạt tôn giáo của làng

Hiện nay Nhà Rông ở Tây Nguyên ngày càng xuống cấp. Chỉ còn lại vài làng còn có nhà Rông kiểu truyền thống (nhưng cũng đã mất đi những nét huyền bí, hào phóng của ngôi nhà rông : vd thay cây nêu bằng cây cột cờ, có vòng hàng rào bảo vệ nhà rông, thậm chí có nhà rông làm vách ngăn bằng dây kẻm gia, xây dựng nhà rông theo tư duy người quản lý Kinh xây bằng ciment và tôn ).  Chắc không lâu nữa các bạn sẽ khó thấy một nhà Rông "thật sự" của người đồng bào Tây Nguyên.