Làng thêu Văn Lâm

Làng Văn Lâm thuộc xã Đông Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình trước đây có tên là Ô Lâm (Rừng quạ). Ngoài bề dày truyền thống lịch sử văn hóa, làng còn nổi tiếng với nghề thêu truyền thống. Nằm cạnh khu du lịch Tam Cốc-Bích Động nổi tiếng, ngôi làng đã trở thành một địa điểm du lịch nổi tiếng.

Nghề thêu ren xuất hiện ở làng Văn Lâm vào thế kỷ 13 thời Trần. Trước cổng làng có một ngôi đền cổ thờ người sáng lập ra nghề thêu ở địa phương. Người dân Văn Lâm cúng tổ nghề thêu vào ngày 15 tháng Giêng âm lịch. Theo truyền thuyết kể rằng bà Trần Thị Dung, vợ Đại thần Trần Thủ Độ về làng, cùng những người khác trong hoàng tộc nhà Trần và dạy cho người dân địa phương nghề dệt, thêu. Các sản phẩm địa phương đầu tiên là quần áo trang trí hoa văn chim muông, câu đối và áo choàng cho hoàng gia. Kể từ đó, nghề thêu đã trở nên phổ biến trong người dân địa phương. Sản phẩm thêu của Văn Lâm đã tìm được đường đến các vùng miền khác trên đất nước Việt Nam và cả nước ngoài. Người dân Văn Lâm lập đền thờ tổ nghề để tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người sáng lập ra nghề và gìn giữ nghề.

Đình còn thờ Đinh Xuân Nghênh và Đinh Xuân Xoan, những người đã đưa nghề ren về làng vào đầu thế kỷ 20.

Phụ nữ Văn Lâm tranh thủ thêu sản phẩm của mình tại bến thuyền Tam Cốc trong khi chờ khách đi thuyền. Là nghề được lưu truyền qua nhiều thế hệ nên hầu hết người dân Văn Lâm đều tham gia vào nghề thêu ren. Đàn ông trong làng cũng thành thạo nghề thêu như phụ nữ. Với những sợi chỉ mảnh, nhiều màu sắc, bàn tay khéo léo của các nghệ nhân địa phương đã tạo nên những sản phẩm thêu tinh xảo và đẹp như những kiệt tác nghệ thuật. Đối với người làng Văn Lâm cho biết nghề thêu là một nghề chi tiết, chính vì vậy, họ không thể nói thời gian làm một bức tranh thêu là bao lâu vì nó phụ thuộc vào loại tranh mà họ đang làm. Cần nhiều thời gian hơn để tạo ra những bức tranh chi tiết hơn và lớn hơn. Nghề thủ công đòi hỏi nghệ nhân phải thuần thục từng công đoạn.

Cả làng Văn Lâm có gần 700 hộ làm tranh thêu. Mỗi ngôi nhà trong làng là một xưởng mà nghệ nhân là những người trong gia đình. Những người thợ thêu học nghề từ ông bà, cha mẹ từ khi còn nhỏ. Ngày qua ngày, họ dần thành thạo các kỹ năng. Các mẫu trang trí trên tranh rất đa dạng và những người thợ lành nghề luôn không ngừng sáng tạo ra những mẫu mới cho các bức tranh của mình.

Sản phẩm tranh thêu Văn Lâm không chỉ nổi tiếng ở Việt Nam mà còn ở nước ngoài. Trong những năm gần đây, những sản phẩm này đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, Mỹ, Đức và Pháp. Các nghệ nhân Văn Lâm không ngừng sáng tạo, cải tiến sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường. Họ đã tạo ra hơn 200 mẫu ren và kết hợp thêu và ren để tạo nên những bức tranh tuyệt đẹp. Vì nằm rất gần khu du lịch Tam Cốc –Bích Động nên làng thêu Văn Lâm được rất nhiều du khách ghé thăm. Đặc biệt, du khách nước ngoài rất thích thú khi xem cách những nghệ nhân ở đây làm tranh thêu. Qua những bức tranh này, người thợ thêu mang đến cho du khách các danh lam thắng cảnh và nghề thêu của địa phương. Các họa tiết trang trí mô tả cảnh làng quê Việt Nam, thiếu nữ Việt Nam duyên dáng, hoa lá trên sản phẩm thêu Văn Lâm là ấn tượng nhất.