Nghệ thuật múa rối truyền thống Kazakhstan

Trong ký ức thời thơ ấu của những người dân Kazakhstan lớn tuổi, những buổi biểu diễn nghệ thuật dân dã với những con rối xinh xắn và dàn nhạc cụ dân tộc là những gì rất thiêng liêng và đáng trân trọng. Những đứa trẻ của các bộ lạc khu vực phía Tây Nam Kazakhstan trong những năm đầu thế kỷ thứ 20 đã vô cùng hân hoan khi được hòa mình vào những giai điệu trầm bổng của đàn dombra (một loại đàn truyền thống đặc trưng của vùng Trung Á, làm bằng gỗ có 2 dây) và thưởng thức những điệu nhảy vui nhộn của các con rối làm bằng rơm được điều khiển bằng các nghệ sĩ “cây nhà lá vườn” tài năng. Vào thời điểm đó, đây được xem như là một niềm vui thực sự dành cho trẻ nhỏ, các buổi biểu diễn thường xuyên được diễn ra tại các phiên chợ vào sáng sớm. 

Âm nhạc truyền thống kết hợp với nghệ thuật múa rối Kazakhstan được gọi là Orteke, có thể đã được xuất hiện tại đất nước này  hàng nghìn năm về trước. Tên gọi “Orteke” là sự kết hợp của 2 từ “Or” nghĩa là bẫy trong tiếng địa phương và “teke” nghĩa là con dê tiếng địa phương. Những con rối Orteke được làm bằng rơm hay bằng gỗ có hình dạng một con dê núi có sừng được gắn trên giá đỡ là những nhánh cây khô thanh mảnh. Orteke được liên kết với nghệ sỹ chơi đàn dombra bằng sợi chỉ mỏng gắn vào ngón tay và mảnh kim loại nhỏ kết nối với bàn chân. Nghệ sỹ vừa chơi đàn vừa có thể điều khiển Orteke bằng các cử động linh hoạt của tay và chân. Khán giả sẽ có dịp mãn nhãn với những chuyển động vui nhộn của chú dê trên bệ trống bằng gỗ tạo nên những âm thanh đặc biệt hòa quyện với tiếng đàn dombra du dương trong một không gian dân dã. Nội dung của các màn trình diễn được lấy cảm hứng từ những câu chuyện cổ tích thần kỳ và giáo dục con người hướng tới sự chân thiện mỹ. Trong những năm đầu thế kỷ thứ 20, Orteke là người bạn tinh thần không chỉ của riêng trẻ em mà còn là một thú vui dân dã của người trưởng thành. 

Trong thời kỳ Xô Viết (1920-1991), các đoàn múa rối được thành lập ở cố đô Almaty và các đô thị lớn khác. Vào tháng 10 năm 1935, một đoàn múa rối đã được thành lập tại trung tâm Almaty với các vở diễn được thể hiện bằng tiếng Kazakhstan và tiếng Nga. Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, đoàn được phân công đi biểu diễn trong các bệnh viện và nhà máy sản xuất vũ khí. Các tác phẩm nghệ thuật chủ yếu cổ vũ tinh thần chống Đức quốc xã một cách tinh tế và sắc bén như mô phỏng cách Hitler bán linh hồn của mình cho quỷ dữ, người lính Đức quốc xã chiến đấu với lợn con.

Nghệ thuật truyền thống có xuất xứ từ các bộ lạc ở phía Tây Nam Kazakhstan tưởng đâu đã dần bị lãng quên và gần đây đã được khôi phục lại bởi những nghệ nhân và nghệ sĩ có tình yêu mãnh liệt với Orteke. Ở thời điểm hiện tại, múa rối Ortoke được xem như là một phần của di sản văn hóa dân gian trải qua thời kỳ phục hưng và đang dần phát triển không những trong nước mà cả trên thế giới. 

Du khách có thể thưởng thức các chương trình biểu diễn múa rối nghệ thuật đặc sắc tại nhà hát múa rối Almaty. Để biết thêm về thông tin các vở diễn, lịch diễn, đặt vé online, bạn có thể tham khảo website https://puppet.kz/en